Rodziny zastępcze – prawa, obowiązki, typy rodzin 

Rodzinna opieka zastępcza, ze względu na swą specyfikę - indywidualny kontakt dziecka z opiekunem jest obecnie jedną z najbardziej potrzebnych form opieki nad dziećmi, którą można sprawować po przejściu przez kandydatów do pełnienia tej funkcji szkolenia i uzyskaniu kompetencji w tym zakresie.

Przy czym, osoby spokrewnione mogą być ustanawiane rodzinami zastępczymi przez sąd - bez szkolenia.

Rodzina zastępcza jest pomocą zarówno dla dzieci, jak i ich rodziców, daje Im szansę na reintegrację, pozwala - poprzez zastępstwo w najważniejszej z ról społecznych - rozwiązać sprawy konfliktowe i trudne, zrozumieć istotę problemów występujących w rodzinie, jej celem jest wzmocnienie rodzin naturalnych tak, aby dzieci mogły do nich wrócić, aby po zrozumieniu przyczyn kryzysu w swojej rodzinie umiały tworzyć trwałe związki.

W rodzinie zastępczej przebiega proces pracy wychowawczej, prowadzony przez zespół osób w składzie: opiekunowie zastępczy, pracownicy socjalni, pracownicy sądów, lekarze, doradcy, terapeuci oraz rodzice biologiczni.

Utworzenie rodziny zastępczej nie powoduje powstania więzi rodzinno-prawnej pomiędzy opiekunami a dzieckiem. Dziecko przyjęte do rodziny nie staje się dzieckiem tej rodziny, nie powstają też obowiązki i uprawnienia alimentacyjne czy dotyczące dziedziczenia. Stan cywilny dziecka nie ulega zmianie, dziecko nie przyjmuje obowiązkowo nazwiska opiekunów, a rodzina zastępcza nie przejmuje pełni władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Funkcja ta ustaje z dniem uregulowania w inny sposób sytuacji opiekuńczej dziecka  (powrót dziecka do rodziny, umieszczenie w placówce, adopcja) lub z dniem uzyskania pełnoletności.

Typy rodzin zastępczych:

• A/ rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem
• B/ rodzina zastępcza niespokrewniona z dzieckiem

oraz zawodowe rodziny zastępcze:

• C/ zawodowa niespokrewniona z dzieckiem rodzina zastępcza wielodzietna
• D/ zawodowa niespokrewniona z dzieckiem rodzina zastępcza specjalistyczna
• E/ zawodowa niespokrewniona z dzieckiem rodzina zastępcza o charakterze pogotowia   rodzinnego.

W rodzinnych formach opieki zastępczej umieszcza się dzieci, których rodzice zostali trwale lub czasowo pozbawieni praw rodzicielskich lub władza ta została ograniczona.

Pełnienie funkcji rodziny zastępczej ustaje z dniem powrotu dziecka do rodziny biologicznej lub uzyskania przez dziecko pełnoletności

  Prawa rodziny zastępczej

Przyjmując dziecko do  rodziny zastępczej ( w przypadku rodzin niespokrewnionych, które nie znały wcześniej dziecka) opiekunowie mają prawo do:

• uzyskania szczegółowych informacji o dziecku, jego sytuacji rodzinnej, specyficznych potrzebach
• nawiązania kontaktu z dzieckiem przed umieszczeniem w rodzinie
• wsparcia i pomocy ze strony powiatowego centrum pomocy rodzinie
  w rozwiązywaniu problemów związanych z opieką nad przyjętym dzieckiem
• reprezentowania dziecka w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb związanych z jego utrzymaniem w tym alimentów, renty rodzinnej.

Przyjmując dziecko do rodziny zastępczej rodzina nabywa prawo i obowiązek wykonywania nad nim bieżącej pieczy. Bieżąca piecza to jest faktyczna, codzienna troska
o stan zdrowia dziecka, jego naukę, wypoczynek, sposób spędzania wolnego czasu, zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa, stabilizacji i pozostawanie z nim we wspólnocie rodzinnej.

Obowiązki rodziny zastępczej

Rodzina zastępcza zobowiązana jest do:

• sprawowania osobistej opieki nad powierzonym dzieckiem, w miejscu stałego zamieszkania tej rodziny,
•  współpracy  z sądem opiekuńczym, ośrodkiem adopcyjno-opiekuńczym, powiatowym centrum pomocy rodzinie, ośrodkiem pomocy społecznej,
• informowania powiatowego centrum pomocy rodzinie o stanie zdrowia dziecka, jego postępach w nauce i trudnościach wychowawczych, a także o przerwie w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem i jego samowolnym oddaleniu się,
• gromadzenia i przechowywania dokumentów, dotyczących stanu zdrowia dziecka, jego wyników w nauce oraz sytuacji prawnej,
• wspierania działań w zakresie unormowania sytuacji  życiowej i prawnej dziecka, podtrzymywania więzi  z rodziną naturalną dziecka.

A także do:

Zapewnienia dziecku warunków rozwoju i wychowania odpowiednio do jego stanu zdrowia i poziomu rozwoju w tym:

• odpowiednich warunków bytowych,
• możliwości rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego,
• możliwości zapewnienia indywidualnych potrzeb dziecka,
• możliwości właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,
• odpowiednie warunki do wypoczynku i organizacji czasu wolnego.

Rodzina zastępcza kieruje się:

• dobrem dziecka przyjętego do rodziny i poszanowaniem jego praw,
• w   szczególności prawem  do:

• prawem dziecka do zachowania godności i ochrony przed wszelkimi formami przemocy.